Necis olan şeyler, Affedilen cesetler
NECİS OLAN ŞEYLER
Bilindiği gibi, necaset temiz olmayan şeylere verilen isimdir. Şer’an, kan ve sidik gibi namazın sıhhatına engel olan pisliklerdir. Bizzat kendileri necis olan şeyler çoktur. Biz bunların en önemlilerinden bahsedeceğiz. Hanefi ve Şafii mezhebine göre necis olan şeylerden bazıları şunlardır;
1-) Şarap ve şarhoşluk veren her sıvı madde necistir.
2-) Köpek ve domuz necistir. Hanefi mezhebine göre, köpeğin yaladığı bir kabı üç defa yıkamakla temizlenmiş sayılır. Şafii mezhebine göre, temiz toprakla bulandırılmış suyla bir sefer, temiz su ile de altı sefer yıkamakla temiz olur.
3-) Akan kan necistir.
4-) Yaradan çıkan su ve irin necistir.
5-) Mezi ve vedi necistir. Mezi; şehvetlenme anında fışkırmaksızın çıkan ince beyaz sudur. Vedi; idrardan sonra veya ağır bir şey kaldırıldığında çıkan katı süt gibi beyaz bir sıvıdır.
6-) İnsan sidiği, kusmuğu ve dışkısı necistir. Uyuyan kimsenin ağzından çıkan su, mideden geliyorsa necistir. Bunun alameti de sarı renkli olmasıdır. Fakat su mideden değil de ağızdan geliyorsa veya şüpheli ise necis değildir.
7-) Hayvan dışkısı. Yalnız Hanefiler, Kuşların pisliği ile yarasa ve farenin pisliğini bundan istisna etmişlerdir. Hayvanların geviş getirirken ağzından çıkanlarda necistir.
8 ) Eti yenmeyen hayvanların etleri ve sütleri necistir.
9-) Canlıdan diri iken kopan et ve but gibi bölümler necistir.
10-) Meni Hanefi mezhebine göre necistir. Meni yaş ise yıkanması gerekir. Kurumuş ise, ovalamakla temizlenmiş olur. Şafii mezhebine göre, köpek ve domuz müstesna bütün canlıların menisi temizdir. Yıkanması veya ovalanması müstehaptır. (Fethu’l-Kadir; 1/135, Muğni’l-Muhtac; 1/77, Meraki’l-Felah; 25)
NECASET VE GİDERİLMESİNİN HÜKMÜ
Hanefi mezhebine göre, necasetler; necaset-i galiza ve necaset-i hafife olmak üzere iki kısma ayrılır;
1-) NECASET-İ GALİZA:
Necaset-i Galîza; pis olduğu konusunda, şer’i bir delil bulunduğu halde, temiz olduğu konusunda herhangi bir delil bulunmayan şeydir. Akan kan, dışkı ve yırtıcı hayvanların dışkısı ve salyası gibi.
Temizlenebilir cinsten olmak şartı ile bu tür necasetin katı olması halinde, ağırlığı bir miskal (2.17 gram) dan fazla, sıvı olması halinde ise; bir el ayası genişliğinden fazla olursa, bu durumda namaz kılmak caiz değildir. Belirtilen miktarlardaki necaset ise, namaza engel olmaz.
Zira, bu miktarlar dinen az bir necaset kabul edildiği için, namaz kılan kimsenin elbisesinde veya namaz için durduğu yerde bulunursa, kılınan namaz sahih olur. Fakat elbise de veya namaz için durulan yerde, bu miktarlardan fazla necaset bulunması halinde, kılınan namaz caiz olmaz. Bağışlanmış olmasına rağmen az necasetle kılınan namaz, meşhur görüşe göre tahrimen mekruhtur.
2-) NECASET-İ HAFİFE:
Hanefi mezhebine göre, necaset-i hafife; pis olduğu konusunda şer’i bir delil olduğu halde, başka bir delil ile de, pis olmadığı belirtilen şeydir. Eti yenenlerin sidiği ve eti yenmeyen kuşların pisliği gibi.
Söz konusu hafif necasetin, vücut veya elbisenin dörtte birinden daha az bir yere bulaşmış olması halinde namaza bir zarar gelmez. bu miktarlardan daha fazla bir hafif necasetin, vücuda veya elbiseye bulaşmış olması halinde, bu durumda kılınan namaz caiz olmaz.
Ebu Yusuf’a göre, bu tür necaset, enine boyuna bir karış miktarı (yaklaşık 400 cm kare), bir elbise de veya vücutta bulunursa, bununla kılınan namaz sahihtir. Necaset alanı daha fazla olursa, sahih değildir. (Fethu’l-Kadir; 1/145, Durrü’l-Muhtar; 1/303)
Şafii mezhebine göre, necasetin azı da çok hükmündedir. Bedene veya elbiseye az bir necaset isabet etse bile orayı yıkamak icab eder. Şafii mezhebine göre necasetler üç kısma ayrılır;
1-) Necaset-i Mugalleze (Büyük necaset); Bu köpek ve domuzun necasetidir. Bunların büyük necaset olduklarının delili onların, diğer necasetler gibi bir defa yıkanmakla temizlenmemeleridir. Bu necaset ile müteneccis olan şey, temiz toprakla bulandırılmış suyla bir sefer, temiz su ile de altı sefer yıkamakla temiz olur.
2-) Necaset-i Muhaffefe (Hafif necaset); İki yaşını doldurmamış sadece süt ile beslenen çocuğun sidiğidir. Kız çocuğunun sidiği yıkamakla, erkek çocuğun sidiğinin üzerine, suyun sidik üzerine galebe gelecek şekilde serpilmesiyle temizlenmiş olur. Fakat iki yaşını aşmış veya sütten başka bir şey yiyen erkek çocuğu ile kız çocuğunun idrarı hafif necaset cinsinden değildir.
3-) Necaset-i Mutavassıta (Orta necaset): Bu, büyük ve hafif necaset dışında kalan necasettir. Bu da iki kısımdır;
a-) Necaset-i Ayniyye; Elle tutulabilen veya rengi veya kokusu veya tadı bulunan necasettir. Temizlenmesi için maddesini izale etmek gerektiği gibi, rengi, kokusu ve tadını da izale etmek gerekir. Bunları izale etmek için yıkamakla beraber sıkmak gerekir. Sıktıktan sonra kokusu veya rengi kalırsa da temizlenmiş sayılır. Burada dikkate edilmesi gereken bir hususta; müteneccis olan elbise veya kap yıkanmak istenildiğinde önce necaseti izale etmek, sonra üzerine su döküp temizlemek gerekir.
b-) Necaset-i hükmiye; Bu necaset; maddesi, kokusu, tadı ve rengi olmayan necasettir. Bu da bir sefer yıkanmakla temizlenir. (Muğni’l-Muhtac; 1/84, el-Mühezzeb; 1/4)
AFFEDİLEN NECASETLER
İslam dini temizlik dinidir. Bu nedenle de nerede olursa olsun necasetin giderilmesini ister. Elbise de, mekanda ve bedende olan necasetleri, namazın sahih olması için temizlemeyi şart koşmuştur. Aynı zamanda İslam dini kolaylığı da gözettiği için bu sıkıntıyı kaldırır. Bundan ötürü yok edilmesi ve sakınılması zor olan bazı necasetleri, zorluk olmasın diye affetmiştir.
Hanefi ve Şafii mezhebine göre, affedilen bazı necasetler şunlardır;
1-) Normal bir gözle görünmeyecek kadar az olan necaset. Mesela bir sinek, yaş bir pisliğin üzerine konup, ayağına gözle görünmeyecek kadar az bir pislik bulaşır, sonra bir insanın vücuduna veya elbisesine veyahud başka bir şeyin üzerine konarsa, üzerine konduğu şeyi yıkamak lazım gelmez.
2-) Müteneccis olan yolun çamuru. Bunun affı beş şarta bağlıdır.
a-) Necaset maddesinin görülmemesi.
b-) Oradan geçen kimsenin dikkat edip necasetten sakınması.
c-) Yürürken veya binek üzerinde iken kendisine isabet etmesi. Şayet düşer veya başkasından sıçrayarak kendisine isabet ederse af yoktur.
d-) Necasetin elbiseye veya vücuda isabet etmesi. Başka bir şeye isabet ederse af yoktur.
e-) Mevsimin kış olması. Şayet mevsim yaz veya sonbahar ise ve sokak çamuru necis olursa affa tabi değildir.
3-) Ölse de sebze ve meyve kurdu
4-) Çokta olsa sinek pisliği
5-) Müteneccis olmuş olan çocuğun ağzı. Çünkü onu necasetlerden korumak çok zordur.
6-) Uykuda olan kimsenin midesinden çıkması muhakkak olan salya. Mideden çıktığına alamet sarı olması veya fena koku vermesidir. Bu salya her ne kadar necis ise de onunla müptela olan kimse için af vardır.
7-) Zaruretten dolayı, necasetin buharı, tozu ve külü bağışlanmıştır.
8 ) Tezekle yakılan tandırda pişirilen ekmek necis değildir.
9-) İşkembedeki temizlenmesi zor olan kalıntılar affedilmiştir.
10-) Korunma zorluğundan dolayı, güvercin gibi havada pisleyen eti yenir kuşların tersleri bağışlanmıştır. (Fethu’l-Kadir; 1/140, Durrü’l-Muhtar; 1/303, el-Mecmû; 1/266-292, Muğni’l-Muhtac; 1/81-191)
NECASETİ TEMİZLEME YOLLARI:
Hanefi mezhebine göre, necaseti temizleme yollarının bazıları şunlardır;
1-) Su veya temizleyici özelliği bulunan sıvılarla temizleme: Abdestsizlik, cünüplük, hayız ve nifas halleri her türlü mutlak temiz sularla giderilir. Bu sular bulunmadığı takdirde abdestsizlik gibi hades hali teyemmümle giderilebilir.
Hakiki necaset (hubus) denilen pislikler ise temiz olan mutlak ve mukayyed sularla temizlenir. Necis bulunan bir şeyi hem su ile, hem de temiz olup temizleyici özelliği bululan sirke, gül suyu, benzin vb. maddelerle temizlemek caizdir.
Ancak suyun dışındaki bu maddelerin, sıkıldığı zaman dokunduğu yerden su gibi çıkarak akması şarttır. Sıkıldığı halde bulaştığı yerden pek çıkmayan yağ, pekmez, bal, süt, ayran, üzüm suyu gibi madde-lerle temizlik yapmak caiz değildir.
Çünkü yağlı ve yapışkan sıvılarla, akıcılık ve incelik özelliğini kaybetmiş sularla pislikler temizlenemez.
Necaset, kan gibi görünen bir pislik ise, temizlenmesi bir defa yıkamakla pislik giderilmişse, yeterli olur. Ancak koku ve renk gibi giderilmesi zor bir eser kalırsa bunun bir zararı yoktur. Necaset bulaşan eşyada necasetin renk ve kokusu kaybolmayacak halde ise, o eşya kendisinden bembeyaz su akıncaya kadar yıkanır.
Eşyaya bulaşan necaset, gözle görülemeyen türden ise, üç defa yıkamak yeterlidir. Ancak her defasında sıkmak, son sıkmada hiç su damlamayacak şekilde sıkmak gerekir.
Böylelikle hem yıkanan eşya, hem yıkayan kişinin eli, hem de yıkanan kap temizlenmiş olur. Sıkılması mümkün olmayan bir eşya, üç defa ayrı ayrı yıkamak ve her seferinde üzerindeki suyun iyice akıp giderilmesi ile temizlenmiş sayılır.
Necaset bulaşan halı veya kilim gibi eşyalar, bir akarsuya sokulursa, üzerinden bir tam gece suyun akıp gitmesi ile temizlenmiş olur.
Tuğla veya topraktan yapılmış kaplar, pis olunca üç kez yıkamakla temiz olur. Ancak yıkamada kurutulup pisliğin rengi ve kokusu gide- rilmelidir.
Temiz olmayan bir su içinde kalarak şişen buğday ve arpa gibi şeyler üç defa suda ıslatılır ve her defasında kurutulup suyu çekildikten sonra temizlenmiş olur.
2-) Silme yolu ile temizleme: Bıçak, cam, ayna, cilalı tahta, düz mermer ve tepsi gibi şeyler, kuru veya yaş necasetlerle pislenirse, yaş bir bez veya sünger ile veya toprak ve yaprakla silinerek pisliğin izi kalmadığına kanaat getirilirse, temizlenmiş olurlar.
3-) Ovma yolu ile temizleme: Bu yolla elbiseye değip kuruyan insan menisi temizlenir. Yıkadıktan sonra lekesinin kalmasında bir sakınca olmadığı gibi, ovmadan sonraki kalan izde de bir sakınca yoktur. Meni yaş ise, insandan başka bir mahlukun menisi ise bu ovma ile temizlenmez. Bunların yıkanması gerekir.
4-) Ateşe sokmak yolu ile temizleme: Ateş bazı yerlerde temizleyicidir. Boğazlanmış olan bir hayvanın kellesi üzerinde veya herhangi bir maden parçası üzerinde bulunan kanlar, ateşe sokulup kaybedildiği zaman, o şeyler temizlenmiş olur.
İçlerine yaş pislik değmiş olan fırınlar ve tandırlar, içlerinde yanan ateşle temizlenmiş olup, ekmek pişirilebilir.
5-) Yerin temizlenmesi: Pislenen yer yüzü, güneş, ateş veya rüzgarın etkisi ile kuruyarak üzerindeki necaset kaybolursa, temizlenmiş olur. Böyle bir yerde namaz kılmak caizdir. Fakat onunla teyemmüm yapılamaz. Zira teyemmümde toprağın tertemiz olması şarttır. Bu şekilde temizlenmekle, temizleyici hükmüne girmez. O yerde bulunan ağaç, ot, döşenmiş taş, tuğla ve kiremit gibi şeylerde üzerlerine bulaşan necasetin kurumasıyla temizlenmiş olur.
Necis olan bir toprak parçası, necasetin izi kalmayıncaya kadar üzerine su akıtılarak veya pisliğin kokusu kalmayacak derecede üzerine temiz toprak sermekle temizlenmiş olur.
6-) Suyun akması veya kaybolması yolu ile temizleme: İçine pislik düşmüş olan küçük bir su, bir havuz veya hamam kurnası, üzerindeki musluktan temiz bir suyun akması ile, o havuz veya hamam kurnasının yüzünden pisliğin eseri kalmayınca akıp gitmesiyle temiz olur.
Çünkü bu, akarsu hükmüne girer. Havuz veya hamam kurnasında bulunan suyun, alttan akıp gitmesiyle temizlenmiş sayılmaz. Çünkü, suyun yüzüne itibar edilir.
Pis olan bir kuyunun suyu çekilerek kaybolunca, o kuyu temizlenmiş olur. Yerine gelen su pis değildir. Çünkü giden pislik geri dönmez.
7-) Hal değiştirme yoluyla temizleme: Necis olan bir madde, temiz bir madde haline dönüşürse temiz olur. Bir merkep veya domuz tuzlaya düşüp (diri veya ölü farketmez) tuz haline gelse; tezek yanıp kül olsa; şarap sirkeye dönse veya pis zeytin yağı sabun haline getirilse, Geyik kanı miske dönüşse, temiz olur.
Bir şıra veya şarap, içine bir pislik düşüp dağıldıktan sonra, sir- keye dönüştürülürse temizlenmiş olmaz. Bunların içine fare düştüğü zamanda hüküm aynıdır.
Yine pis olan bir süt peynir yapılmakla yada pis olan buğday öğütülmekle veya unundan ekmek yapmakla ve pis bir susamdan yağ çıkarılmakla bunlar temiz olmaz. Çünkü bunlarda herhangi bir istihale yoktur.
8 ) Boğazlama ve Dabaklama yolu ile temizleme: İnsan ve domuz derileri ile küçük yılan ve fare gibi derisi dabaklanamayacakların dışında necis veya ölü hayvanların derileri dabaklanma ile temiz olur. Yine dabaklama, kokma ve bozulmayı önlüyorsa, topraklama ve güneşte tutma gibi hükmî bir dabaklama bile olsa, gaye hasıl olduğu için temizleyicidir. Dabaklama ile temizlenen boğazlama ile de temizlenir. (Fethu’l-Kadir; 1/133, Durrü’l-Muhtar; 1/284, Meraki’l-Felah; 27)
Şafii mezhebine göre, temizleyiciler şunlardır;
1-) Mutlak su: Pisliğin ve hadesin giderilmesi ve abdestin yenilenmesi gibi hususlar su ile gerçekleşir.
2-) Bir farz için kullanılmamış ve bir şeye karışmamış temiz toprak.
3-) Dabağat: Ölmüş bir hayvanın derisi dabağatla temiz olur. Ölmüş hayvanın eti yenilsin, yenilmesi arasında fark yoktur. yalnız köpek ve domuz derisi bunlardan müstesnadır.
4-) Sirkeleşme: Şarabın içine bir şey konmadan sirkeye dönüşmesidir. Şarap kendiliğinden, yani içine her hangi bir şey atmadan kaynatmakla da olsa sirkeye dönüşürse, küpü ile birlikte temiz olur.
